Pojedini srpski tabloidi početkom ove nedelje su objavili tekstove u kojima tvrde da Hrvatska „prisvaja srpsku krsnu slavu”, nakon što je hrvatsko Ministarstvo kulture i medija upisalo običaj slavljenja porodičnog sveca zaštitnika među neretvanskim katolicima u nacionalni registar kulturnih dobara. Kao argument, prorežimski tabloidi navode to što je Srbija još 2014. godine upisala slavu na UNESCO listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva, kao i činjenicu da se Srbija i Srbi ne pominju u hrvatskom dokumentu. Međutim, UNESCO za Raskrikavanje objašnjava da upisivanje nekog običaja na liste kulturnog nasleđa „ne podrazumeva ekskluzivnost niti vlasništvo države nad tim nasleđem”.
Nekoliko tabloida prva dva dana ove nedelje je objavilo tekstove u kojima tvrde da „Hrvati zvanično prisvajaju srpsku krsnu slavu” i „kradu srpski nacionalni identitet”, nakon što je hrvatsko Ministarstvo kulture i medija u nacionalni registar kulturnih dobara upisalo „Slavu, krsnicu, krsno ime, krsna slova – proslava obiteljskog svetca zaštitnika u neretvanskih katolika”. Ovaj potez tabloidi su predstavili kao „otimanje srpskog kulturnog nasleđa”, uz tvrdnje da Hrvatska ignoriše činjenicu da je Srbija još 2014. godine upisala slavu na UNESCO (Organizacija za obrazovanje, nauku i kulturu Ujedinjenih nacija) listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva.
Međutim, UNESCO zaštita i nacionalni registri kulturnog nasleđa ne funkcionišu na način na koji to tabloidi predstavljaju.
UNESCO je u odgovoru za Raskrikavanje naveo da upis nekog elementa na njihovu listu „ne podrazumeva ekskluzivnost niti vlasništvo države nad tim nasleđem”.
Kako objašnjavaju, cilj Konvencije o očuvanju nematerijalnog kulturnog nasleđa jeste „da obezbedi vidljivost i podstakne dijalog”, a ne da određuje kojoj državi određena tradicija „pripada”.
Ova Konvencija je usvojena u Parizu 2003. godine, a među njenim potpisnicama su i Srbija i Hrvatska, kao i ostale države regiona.
Iz same Konvencije proizlazi da svaka država ima pravo, čak i obavezu, da evidentira i štiti nematerijalno kulturno nasleđe koje postoji na njenoj teritoriji. To podrazumeva i mogućnost da slični ili isti običaji postoje u više država istovremeno.
„Konvencija takođe predviđa mogućnost podnošenja multinacionalnih nominacija i proširenja već upisanih elemenata na dodatne države potpisnice, gde zajednice dele slične prakse”, objašnjava potparolka UNESCO-a za Raskrikavanje.
UNESCO je dodatno u svom odgovoru naveo da zajedničke ili slične kulturne prakse među različitim državama nisu ništa neuobičajeno kada je reč o nematerijalnom kulturnom nasleđu.
Jedan od primera multinacionalnog upisa na Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva UNESCO-a jeste „Arapska kaligrafija: znanje, veštine i prakse”. Kao nosioci ovog elementa navedeno je čak 16 država, među kojima su Saudijska Arabija, Alžir, Bahrein, Egipat, Irak, Jordan, Kuvajt, Liban, Mauritanija, Maroko, Oman, Palestina, Sudan, Tunis, Ujedinjeni Arapski Emirati i Jemen.
Srpske zaštite na UNESCO listi
Srbija je do sada samostalno upisala šest elemenata na UNESCO-ovu Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog nasleđa čovečanstva: „Naivno slikarstvo Kovačice”, „Društvene prakse i znanja u vezi sa pripremom i upotrebom tradicionalne šljivovice”, „Zlakusko lončarstvo”, „Pevanje uz gusle”, „Kolo, tradicionalna narodna igra” i „Slava, proslava porodičnog sveca zaštitnika”.
Trenutno su u toku i dve nove nominacije iz Srbije: „Pirotsko ćilimarstvo, znanja i veštine tkanja” i „Transhumacija, sezonsko kretanje stoke između pašnjaka”. Druga nominacija ujedno je i prva u kojoj Srbija učestvuje zajedno sa više drugih država.
Jedan geografski bliži primer jeste transhumacija, odnosno sezonsko kretanje ljudi i stoke između letnjih i zimskih pašnjaka. Ovaj element je na UNESCO-ovu listu upisan 2023. godine, a kao države u kojima je prepoznat navedene su Albanija, Andora, Austrija, Hrvatska, Francuska, Grčka, Italija, Luksemburg, Rumunija i Španija.
Tabloidi problematizuju i to što se u hrvatskom dokumentu ne pominju Srbija niti Srbi. Međutim, ne postoji pravilo UNESCO-a niti međunarodnog prava koje obavezuje neku državu da u nacionalnoj registraciji kulturnog dobra navodi druge zemlje koje imaju sličan običaj ili koje su isti element ranije kandidovale pred UNESCO-om.
U samom hrvatskom dokumentu ne tvrdi se ni da je slava isključivo hrvatski ili katolički običaj. Naprotiv, navodi se da je reč o tradiciji prisutnoj „među pravoslavnim, te delom katoličkim stanovništvom jugoistočne Evrope”.
Slava se u stručnoj literaturi dominantno vezuje za srpsku pravoslavnu tradiciju i tako je predstavljena i u UNESCO nominaciji Srbije. Istovremeno, etnološka istraživanja beleže da su slični običaji postojali kod mnogih pravoslavaca, recimo u Severnoj Makedoniji, delovima Bugarske, ali i među katoličkim stanovništva u pojedinim krajevima Boke kotorske, Hercegovine, doline Neretve i mnogim drugim delovima Balkana, kao posledica dugotrajnog kulturnog prožimanja na ovom prostoru.
Ova tema juče je bila centralna vest na naslovnici Srpskog telegrafa, dok su isti narativ preneli i portali Srbija danas, Kurir i Republika.
Zajedničko ovim tekstovima jeste to što su preneli izjave predsednika Saveza Srba iz regiona Miodraga Linte, a upravo te izjave su bile povod za tekst u brojnim drugim medijima poput Tanjuga, RTV-a, NS Uživo i brojnih drugih.
Linta je tim povodom izjavio da Hrvatska „nastavlja da prisvaja srpsko kulturno, duhovno i istorijsko nasleđe”, ocenjujući da je cilj takve politike „hrvatizacija svega što pripada srpskom narodu”. Linta je istovremeno predložio osnivanje posebne državne institucije „Muzej Srba iz regiona”, koja bi se bavila očuvanjem kulturnog nasleđa, običaja i tradicije Srba poreklom iz država regiona. Mediji su preneli Lintine izjave bez dodatnog konteksta ili provere kako zapravo funkcioniše UNESCO sistem zaštite nematerijalnog kulturnog nasleđa.
